Zbigniew Ekiert

Kancelaria Notarialna

Podatek od czynności cywilno-prawnych

Podatek od czynności cywilnoprawnych – rodzaj podatku uregulowanego przez „Ustawę z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych” 

Zakres przedmiotowy podatku od czynności cywilnoprawnych 

Podatkowi podlegają następujące czynności cywilnoprawne: 

  • umowy sprzedaży oraz zamiany rzeczy i praw majątkowych
  • umowy pożyczki
  • umowy darowizny – w części dotyczącej przejęcia przez obdarowanego długów i ciężarów albo zobowiązań darczyńcy, 
  • umowy dożywocia,
  • umowy o dział spadku oraz umowy o zniesienie współwłasności – w części dotyczącej spłat lub dopłat, 
  • ustanowienie hipoteki
  • ustanowienie odpłatnego użytkowania, w tym nieprawidłowego, oraz odpłatnej służebności
  • umowy depozytu nieprawidłowego, 
  • umowy spółki (akty założycielskie); 

Ponadto powstanie obowiązku podatkowego powodują również: 

  • zmiany wyżej wymienionych umów, jeżeli powodują one podwyższenie podstawy opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych, 
  • orzeczenia sądów, w tym również polubownych, oraz ugody, jeżeli wywołują one takie same skutki prawne, jak czynności cywilnoprawne wymienione powyżej. 

Wyłączenia i zwolnienia przedmiotowe 

Nie podlegają podatkowi (wyłączone są z zakresu stosowania ustawy): 

  1. Czynności cywilnoprawne w sprawach: 

  • alimentacyjnych, opieki, kurateli i przysposobienia, 
  • ubezpieczenia społecznego, ubezpieczenia zdrowotnego, opieki społecznej, ulg określonych w przepisach szczególnych dla żołnierzy niezawodowych i poborowych odbywających służbę zastępczą oraz ich rodzin, a także uprawnień dla osób niepełnosprawnych i osób objętych przepisami o szczególnych uprawnieniach dla kombatantów, 
  • wyborów powszechnych, 
  • powszechnego obowiązku obrony, 
  • zatrudnienia, świadczeń socjalnych i wynagrodzeń za pracę, 
  • nauki, szkolnictwa i oświaty pozaszkolnej oraz zdrowia, 
  • podlegających przepisom o gospodarce nieruchomościami lub przepisom o autostradach płatnych, 
  • podlegających przepisom o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg krajowych, 

2. Umowy sprzedaży nieruchomości lub prawa użytkowania wieczystego zawieranej w związku z realizacją roszczeń wynikających z ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości na podstawie przepisów o ochronie środowiska;

3. Umowy sprzedaży lokali mieszkalnych, których stroną jest Wojskowa Agencja Mieszkaniowa;

4. Umowy sprzedaży rzeczy w postępowaniu egzekucyjnym lub upadłościowym;

5. Czynności cywilnoprawne, inne niż umowa spółki i jej zmiana, jeżeli przynajmniej jedna ze stron z tytułu dokonania tej czynności jest: 

  • opodatkowana podatkiem od towarów i usług, 
  • zwolniona z podatku od towarów i usług, z wyjątkiem 

- umów sprzedaży i zamiany, których przedmiotem jest nieruchomość lub jej część,

- umowy sprzedaży udziałów i akcji w spółkach handlowych; 

6. Umowy sprzedaży oraz zamiany rzeczy, które w rozumieniu przepisów prawa celnego stanowią towary: 

  • wprowadzone do wolnego obszaru celnego lub składu wolnocłowego, 
  • objęte procedurą składu celnego. 

7. Umowy spółki i ich zmiany związane z: 

  • łączeniem spółek kapitałowych, 
  • przekształceniem spółki kapitałowej w inną spółkę kapitałową, 
  • wniesieniem do spółki kapitałowej, w zamian za jej udziały lub akcje: 

- przedsiębiorstwa spółki kapitałowej lub jego zorganizowanej części,

- udziałów lub akcji innej spółki kapitałowej dających w niej większość głosów albo kolejnych udziałów lub akcji, w przypadku gdy spółka, do której są wnoszone te udziały lub akcje, posiada już większość głosów. 

Zwolnione od podatku – tj. objęte zakresem normowania ustawy, jednak zwolnione od opodatkowania ze względu na wykonywanie ich przez określone podmioty albo wyłączenia ich expressis verbis – są m.in. takie czynności cywilnoprawne jak: 

  • sprzedaż walut obcych; 
  • przeniesienie własności nieruchomości lub ich części, wraz z częściami składowymi, z wyjątkiem budynków mieszkalnych lub ich części znajdujących się na obszarze miast, w drodze umów: sprzedaży, dożywocia, o dział spadku – w części dotyczącej spłat lub dopłat, o zniesienie współwłasności – w części dotyczącej spłat lub dopłat, darowizny – w części dotyczącej przejęcia przez obdarowanego długów i ciężarów albo zobowiązań darczyńcy, zamiany – do wysokości wartości rynkowej nieruchomości wraz z jej częściami składowymi. Pod warunkiem, że w rozumieniu przepisów o podatku rolnym, w chwili dokonania czynności, nabyte grunty stanowią gospodarstwo rolne albo utworzą gospodarstwo rolne lub wejdą w skład gospodarstwa rolnego będącego własnością nabywcy; 
  • sprzedaż nieruchomości, prawa użytkowania wieczystego, własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego oraz wynikających z przepisów prawa spółdzielczego: prawa do domu jednorodzinnego lub prawa do lokalu w małym domu mieszkalnym, jeżeli nabywcą jest były właściciel (wieczysty użytkownik): nieruchomości wywłaszczonej, któremu przyznano odszkodowanie, a nie przyznano nieruchomości zamiennej; nieruchomości sprzedanej na cele publiczne określone w przepisach o gospodarce nieruchomościami, który w razie wywłaszczenia spełniałby warunki do przyznania nieruchomości zamiennej; nieruchomości lub prawa użytkowania wieczystego, wykupionych na podstawie przepisów o ochronie i kształtowaniu środowiska. Zwolnienia te dotyczą kwoty w wysokości otrzymanego odszkodowania (uzyskanej ceny), pod warunkiem że nabycie nastąpiło w ciągu 5 lat od daty otrzymania odszkodowania (zapłaty); 
  • sprzedaż budynku mieszkalnego lub jego części, lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość, własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego oraz wynikających z przepisów prawa spółdzielczego: prawa do domu jednorodzinnego lub prawa do lokalu w małym domu mieszkalnym, jeżeli następuje ona: w wykonaniu lub w związku z wielostronną umową o zamianie budynku lub praw do lokalu lub w celu uzyskania w zamian spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu albo budynku mieszkalnego lub jego części, zajmowanego przez nabywcę na podstawie umowy najmu, określonej w przepisach o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych ; 
  • zamianę budynku mieszkalnego lub jego części, lokali mieszkalnych stanowiących odrębną nieruchomość, spółdzielczych własnościowych praw do lokalu mieszkalnego oraz wynikających z przepisów prawa spółdzielczego: praw do domu jednorodzinnego lub praw do lokalu w małym domu mieszkalnym, jeżeli stronami umowy są osoby zaliczone do I grupy podatkowej zgodnie z przepisami o podatku od spadków i darowizn; 
  • sprzedaż rzeczy ruchomych, jeżeli podstawa opodatkowania nie przekracza 1 000 zł
  • sprzedaż bonów i obligacji skarbowych; 
  • sprzedaż bonów pieniężnych Narodowego Banku Polskiego; 
  • umowy spółki: zawarte wskutek przekształcenia, podziału lub łączenia w części dotyczącej kapitału zakładowego, którego wartość przed dokonaniem czynności została opodatkowana podatkiem kapitałowym poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, 

Zwolnienia podmiotowe 

Zwolnione z podatku są następujące strony czynności cywilnoprawnych: 

  • państwa obce, ich przedstawicielstwa dyplomatyczne, urzędy konsularne i siły zbrojne, międzynarodowe organizacje i instytucje oraz ich oddziały i przedstawicielstwa, korzystające na podstawie ustaw, umów lub powszechnie uznanych zwyczajów międzynarodowych z przywilejów i immunitetów, a także członków ich personelu i inne osoby zrównane z nimi, jeżeli nie są one obywatelami polskimi i nie mają miejsca stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej – pod warunkiem wzajemności; 
  • organizacje pożytku publicznego, jeżeli dokonają czynności cywilnoprawnych wyłącznie w związku z nieodpłatną działalnością pożytku publicznego w rozumieniu przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie; 
  • jednostki samorządu terytorialnego; 
  • Skarb Państwa; 
  • osoby nabywające na potrzeby własne sprzęt rehabilitacyjny, wózki inwalidzkie, motorowery, motocykle lub samochody osobowe, zaliczone, w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, do grupy osób o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności bez względu na rodzaj schorzenia, oraz osoby o lekkim stopniu niepełnosprawności w związku ze schorzeniami narządów ruchu; 

Obowiązek podatkowy 

Obowiązek podatkowy powstaje: 

  • z chwilą dokonania czynności cywilnoprawnej; 
  • z chwilą podjęcia uchwały o podwyższeniu kapitału spółki mającej osobowość prawną; 
  • z chwilą złożenia oświadczenia o ustanowieniu hipoteki lub zawarcia umowy ustanowienia hipoteki; 
  • z chwilą uprawomocnienia się odpowiedniego orzeczenia sądu, doręczenia wyroku sądu polubownego lub zawarcia ugody 
  • z chwilą powołania się przez podatnika na fakt dokonania czynności cywilnoprawnej – jeżeli podatnik nie złożył deklaracji w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych w terminie 5 lat od końca roku, w którym upłynął termin płatności podatku, a następnie powołuje się przed organem podatkowym lub organem kontroli skarbowej na fakt jej dokonania. 

Podmioty, na których ciąży obowiązek podatkowy 

  • przy umowie sprzedaży – na kupującym; 
  • przy umowie zamiany – na stronach czynności; 
  • przy umowie darowizny – na obdarowanym; 
  • przy umowie dożywocia – na nabywcy własności nieruchomości; 
  • przy umowie o dział spadku lub o zniesienie współwłasności – na podmiocie nabywającym rzeczy lub prawa majątkowe ponad udział w spadku lub we współwłasności; 
  • przy ustanowieniu odpłatnego użytkowania, w tym również nieprawidłowego oraz odpłatnej służebności – na użytkowniku lub nabywającym prawo służebności; 
  • przy umowie pożyczki i umowie depozytu nieprawidłowego – na biorącym pożyczkę lub przechowawcy; 
  • przy ustanowieniu hipoteki – na składającym oświadczenia woli o ustanowieniu hipoteki; 
  • przy umowie spółki cywilnej – na wspólnikach, a przy pozostałych umowach spółki – na spółce. 

Podstawa opodatkowania 

Podstawę opodatkowania stanowią odpowiednio: 

1. Przy umowie sprzedaży: 

  • wartość rynkowa[3] rzeczy lub prawa majątkowego

2. Przy umowie zamiany: 

  • wartość rynkowa rzeczy lub prawa majątkowego, od którego przypada wyższy podatek[5], 

3. Przy umowie darowizny 

  • wartość długów i ciężarów albo zobowiązań przejętych przez obdarowanego; 

4. Przy umowie dożywocia 

  • wartość rynkowa nieruchomości lub prawa użytkowania wieczystego; 

5. Przy umowie o zniesienie współwłasności lub o dział spadku 

  • wartość rynkowa rzeczy lub prawa majątkowego nabytego ponad wartość udziału we współwłasności lub spadku; 

6. Przy ustanowieniu odpłatnego użytkowania, w tym również nieprawidłowego oraz odpłatnej służebności 

  • wartość świadczeń użytkownika bądź osoby, na rzecz której ustanowiono służebność, za okres, na jaki prawa te zostały ustanowione; 

7. Przy umowie pożyczki i umowie depozytu nieprawidłowego 

  • kwota lub wartość pożyczki albo depozytu; 

8. Przy umowie spółki: 

  • przy zawarciu umowy – wartość wkładów wniesionych do majątku spółki albo wartość kapitału zakładowego, 
  • przy zmianie umowy – wartość wkładów powiększających majątek spółki albo wartość, o którą podwyższono kapitał zakładowy, 
  • przy dopłatach – kwota dopłat, 
  • przy pożyczce udzielonej spółce przez wspólnika lub akcjonariusza – kwota lub wartość pożyczki, 
  • przy oddaniu spółce rzeczy lub praw majątkowych do nieodpłatnego używania – roczna wartość nieodpłatnego używania, którą przyjmuje się w wysokości 4% wartości rynkowej rzeczy lub prawa majątkowego oddanego do nieodpłatnego używania, 
  • przy przekształceniu, podziale lub łączeniu spółek – wartość majątku wniesionego do spółki albo wartość kapitału zakładowego, 
  • przy przeniesieniu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej rzeczywistego ośrodka zarządzania spółki kapitałowej lub jej siedziby – wartość kapitału zakładowego; 

9. Przy ustanowieniu hipoteki – kwota zabezpieczonej wierzytelności. 

Stawki podatku 

Stawki podatku zostały zróżnicowane ze względu na rodzaj czynności cywilnoprawnej i wynoszą odpowiednio: 

  • od umowy sprzedaży: 

- nieruchomości, rzeczy ruchomych, prawa użytkowania wieczystego, własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego, spółdzielczego prawa do lokalu użytkowego oraz wynikających z przepisów prawa spółdzielczego: prawa do domu jednorodzinnego oraz prawa do lokalu w małym domu mieszkalnym – 2%,

- innych praw majątkowych – 1%; 

  • od umów zamiany, dożywocia, o dział spadku, o zniesienie współwłasności oraz darowizny: 

- przy przeniesieniu własności nieruchomości, rzeczy ruchomych, prawa użytkowania wieczystego, własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego, spółdzielczego prawa do lokalu użytkowego oraz wynikających z przepisów prawa spółdzielczego: prawa do domu jednorodzinnego oraz prawa do lokalu w małym domu mieszkalnym – 2%,

- przy przeniesieniu własności innych praw majątkowych – 1%; 

  • od umowy ustanowienia odpłatnego użytkowania, w tym nieprawidłowego, oraz odpłatnej służebności – 1%,
  • od umowy pożyczki oraz depozytu nieprawidłowego – 2%, 
  • od ustanowienia hipoteki:

- na zabezpieczenie wierzytelności istniejących – od kwoty zabezpieczonej wierzytelności – 0,1%,

- na zabezpieczenie wierzytelności o wysokości nieustalonej – 19 zł; 

  • od umowy spółki – 0,5%. 

Ustawa z dnia 9 września 2000 roku o podatku od czynności cywilnoprawnych
 

Ustawa z dnia z dnia 28 lipca 1983 roku o podatku od spadków i darowizn